Алтай чармай нүцгэн агаад цааш харан унтана. Хөнжлөө сөхөн харвал ташаа нь тэвхийгээд даанч сайхан харагджээ. Залуу охин өвөртөлсөн ахимаг эрийн сэрэл хөдлөлгүй яахав. Гараа араас нь эмзэг эрхтэн рүү нь явуулж орхижээ. Алтаа орилонгоо цочин сэрэв. Мөрнөөс нь татан дээш харуулаад дараад авчээ. Тэгээд чихэнд нь "Умалздаг нүхэнд чинь юмаа уганд нь тултал чихчих үү?” гэжээ. Алтаа "Аа, та ямар ичмээр юм ярьдаг юм бэ” гэсэн байна. "Ичимхий хүүхний ичимдэг умалзуур гэж мэдэх үү?” гээд углаж орхиж. Эрдэнийн хэлснээр түүний эрхтэн үнэхээр тасархай умалздаг гэх. Ийнхүү цохихыг түүнийхээр "Аарцагдах” гэх бүлгээ.
Саранг салтаадсан нь
Нэг удаа тэдний тасагт Саран гэх сонин хүүхэн хэвтжээ. Ёстой л үс нь атираархаг, үг нь овжирхог, хөх нь төмбөгөр, хонго нь тонтгор, өөрөөр хэлбэл нэг тиймэрхүү эмийн шинж төгс бүрдсэн эмэгтэй байж. Гар утаснаасаа хором ч салдаггүй тэр хачин эмэгтэйг уг нь тэдний тасгийн нэгэн эмэгтэй эмч үздэг байж л дээ. Гэвч мөнөөх хачин хүүхэн үе үе Эрдэнэ дээр очин зөвлөгөө авдаг болж. "Тог тог… тог… тог, тог” тогшилтоор нь түүнийг гэдгийг Эрдэнэ ч түвэггүй мэддэг болжээ. Нэг ёсондоо порольдон цохиж байгаа нь тэр юм уу даа. "Эрозия шейки матки” буюу "Умайн хүзүүний улайлт” гэсэн онош юм. Яалт ч үгүй хавдрын урьтал болсон өвчин мөн л дөө. Тэр талаар зөвлөгөө авдаг байсан гэхэд болно. Сүүлдээ бүр залхахдаа тулсан ч бас сонирхол нь татагдаад явчихаж. "Яах гээд байгаа яатуу вэ?” гэсэн бодол төрөхгүй юу. Нэг удаа ирэхээр нь "Би маргааш орой жижүүртэй. Чи орой 20 цагт ир” гэжээ. Тэр ч цагтаа ирсэн байна. Энэ удаа томхон цүнхтэй ороод иржээ. Хэсэг ярилцах зуураа "Та заваар хэр байна?” гэжээ.
- Тасаг харьцангуй тайван. Хийх юмаа олж ядан сууна даа гэвэл Тэгвэл хоёулаа 100 татах уу? гээд Сүүн Чингис архи гаргаж иржээ. Үнэндээ хийх юмаа олж ядан суусан түүнд завшаан болов. Хоёулаа хундага тулган Эрдэнэ бүдүүн, мань хүүхэн нарийн тамхиа татан сууцгаажээ. Архи дундрахын алдад хоёулаа нэлээд халж, яриа ч задгайрчээ.
- Чи ч надаас зөвлөгөө хэд хэдэн удаа авлаа. Төлбөрийг нь төлөх цаг болсон доо?
- Тэгсэн, тэгэхэд ч бэлэн байна. Тэгээд ч надад эр хүн хэрэгтэй байна хэмээн хачин хүүхэн палхийтэл хэлжээ. Бага зэрэг балмагдсан Эрдэнэ,
- Хоёулаа тэгээд яанам билээ?
- Та татгалзахгүй бол буудалд цагаар оръё. Ингэж тохироод Эрдэнэ өөр тасгийн жижүүр эмчид ажлаа ацаглан, хугас юмаа цүнхлэн гарч оджээ. Хачин хүүхэн тун ойрхны нэгэн тансаг буудалд ороод ресепшинтэй нь их л дотно харьцан өрөө авчээ. Ингээд, "Цагийн хувьд айлтгүй. Тайван байлгаарай Ажилдаа оръё” гэсэн байна. Архинаасаа нэг, нэг татаад "үүлэн бороон”-ы ажилдаа орох болоход хачин хүүхэн "Би босоогоороо хийлгэмээр байна” гэжээ. Босоогоор цохиж үзээгүй ч цонхны тавцан түшүүлээд, даашинзыг нь сөхөн дотоожийг нь өвдгийг нь өнгөртөл шувтлаад "сэлдий”-гээрээ "юм”-ыг нь гурвантаа цохиод салтаа руу нь чичиж орхижээ. Хүүхэн ч оох хэмээн орилоод ондолзож гарчээ.
Нуруугаа хотолзуулан, өгзөгөө оцойлгон, халбигнан, далбигнан, заримдаа займчиж гарчээ. Хүүхний чихнээ "Салтаа руу чинь тултал оров уу?” гэвэл "Мхэм. Бөгсөн бие бадайраад байна” гээд аальгүйтжээ. Тэр мөчөөс хачин хүүхэн бараг удирдсан гэхэд болно. "Хоёр хөхийг минь базаад, шилэн хүзүүг минь хазаач гэх зэргээр садистархуу араншин гаргасныг ёсоор болгон салтаа саамыг нь тэмтчин тачаадуулжээ. Хүүхэн ч "жороолох” гэдгийг үзүүлж өгсөн бөгөөд үе үе "гулууз” нь хугарах нь уу гэхээр санагдсан гэдэг. Ийнхүү харьцангуй удаан цохиод, савных нь амсар дээр цацаж орхисон байна. Тэгээд "Чиний савны амсрын улайлтыг би л эмчилж орхих шив дээ” хэмээн даажигнажээ. Хүүхэн ч "Бараг тэгэх шиг боллоо. Мэдсэн бол энэ олон эм, тариа болж байхаар таниар эртхэн эмчлүүлдэг байж” хэмээн хариу барьжээ.
Хачин хүүхэн үнэхээр хагассан бололтой байсан гэдэг. Дараа нь тэрээр Эрдэнийн дээр гарсан бөгөөд ёстой л боожгойг нь хугартал булгиж гарчээ. Эрдэнэ мөн л хэлдэг үгээ хэлжээ.
- Салтаа хавиар чинь юу мэдрэгдэж байна?
- Бөгсөн бие мэдээ алдлаа ш дээ. Эрдэнэ гэнэт булгин дээр нь гараад дөрвөн мөчийг нь дөрвөн тийш тэлэн цохижээ. Хүүхэн бараг нумраад, орилоод, умалзаж гарчээ. Жинхэнэ бах таваа ханатал цохиод тавьжээ. Тэгээд ажил руугаа одсон гэдэг. Хүүхэн ч эмнэлэгтээ орж хэвтжээ. Ийм цохилтыг эрдэнэ "Салтаадах” хэмээх бүлгээ. Саранг салтаадсан нь ийм түүхтэй.
